Thành cổ Diên Khánh Khánh Hòa - di sản lịch sử hào hùng của xứ Trầm 

Diên Khánh từng là thủ phủ của tỉnh Khánh Hòa dưới triều đại của nhà Nguyễn, nơi đây không chỉ có nhiều di tích văn hóa lịch sử, mà còn mang trong mình những trầm tích văn hóa đặc biệt và thành cổ Diên Khánh Khánh Hòa chính là một trong những chứng nhân cho bề dày lịch sử lâu đời, cũng là điểm đến không thể bỏ lỡ khi khám phá xứ trầm biển yến. Check in tại di tích lịch sử này, với mỗi bước đi du khách như có cơ hội được chạm tay vào di sản, nơi hồn cốt cha ông vẫn còn lưu dấu thông qua từng viên gạch, bức tường. Đây cũng được biết đến là tòa thành của triều đại nhà Nguyễn còn nguyên vẹn nhất ngoài cố đô Huế. 

Thành cổ Diên Khánh Khánh Hoà dấu ấn lịch sử vàng son 

Thành cổ Diên Khánh Khánh Hòa tọa lạc cách trung tâm của thành phố Nha Trang 10km, thuộc địa phận của xóm Đông Môn, thị trấn Diên Khánh. Ngược dòng lịch sử về khoảng thời gian cuối thế kỷ 18 thì Diên Khánh chính là một trong những trận địa ác liệt của quân nhà Tây Sơn và quân Nguyễn Ánh, đây cũng là nơi mà phong trào Cần Vương ở Khánh Hòa diễn ra rất sôi nổi. 

Theo các ghi chép lịch sử, thành cổ Diên Khánh được xây dựng dưới thời chúa Nguyễn Phúc Ánh năm 1793. Khi này nhà Tây Sơn đã bắt đầu suy yếu và chúa Nguyễn Ánh cùng với Nguyễn Văn Chương, Võ Tánh khi đem quân tiến đánh tới Diên Khánh thì nhận thấy đây là một địa bàn có vai trò rất quan trọng trong việc chiến đấu lâu dài, do đó đã quyết tâm xây dựng một căn cứ vững chắc, tựa như một vành đai phòng ngự thật kiên cố. Thành cổ Diên Khánh được xây dựng khi đó và được giao cho hoàng tử Cảnh trông coi. Để xây dựng nên thành cổ, thời điểm đó đã cần huy động tới 3.000 quân Bình Thuận và 100 dân Thuận Thành, sau một tháng thì công trình chính thức hoàn thành . 

Về phong trào Cần Vương ở Diên Khánh, sử cũ vẫn còn ghi năm 1885 khi giặc Pháp tiến đánh kinh thành Huế thì Vua Hàm Nghi đã ra Quảng Trị và xuống chiếu Cần Vương, lúc này hưởng ứng lời kêu gọi, ba ông là Nguyễn Khanh, Trần Đường, Trịnh Phong đã chiêu mộ hào kiệt dựng cờ Bình Tây để chống Pháp. Khi đó thành cổ Diên Khánh chính là căn cứ đầu não của phong trào Cần Vương ở Khánh Hòa . Đến cuối triều Hàm Nghi, quân Pháp đã ra sức phá hủy thành cổ, sau khi chiếm trọn lãnh thổ đất nước thì chúng đã phá vòng lũy, lấp cạn vòng hào ở khu vực quanh thành cổ Diên Khánh, dồng thời triệt hạ khu vực cửa Tiền và cửa Hậu của thành. 

Với lịch sử hơn 200 năm, thành cổ Diên Khánh Khánh Hòa cũng đã chứng kiến những thăng trầm, biến đổi của thời cuộc, từ xã hội phong kiến cho đến cuộc chiến tranh bảo vệ đất nước trong hai cuộc kháng chiến trường kỳ chống Pháp và chống Đế quốc Mỹ. Sau năm 1975, khu vực thành cổ Diên Khánh đã trở thành một trung tâm hành chính có vai trò quan trọng, xung quanh có rất nhiều công trình như huyện ủy, trường học, UBND huyện … 

Năm 1988, thành cổ Diên Khánh Khánh Hòa đã chính thức được công nhận là Di tích lịch sử cấp quốc gia. Đến năm 2010, Sở văn hóa thể thao và Du lịch của tỉnh Khánh Hòa đã khoanh vùng và bảo vệ, tôn tạo di tích thành cổ. Năm 2014, thành cổ Diên Khánh được xem như là một trong những công trình lịch sử có vai trò quan trọng trong việc phát triển du lịch địa phương. Với những giá trị to lớn về lịch sử văn hóa kiến trúc, năm 2025 thành cổ Diên Khánh được lập hồ sơ để công nhận là Di tích lịch sử cấp Quốc gia đặc biệt và hứa hẹn sẽ trở thành một trong những điểm đến hấp dẫn thú cho khách đến với xứ trầm Khánh Hòa. 

>> Xem thêm: Những món ăn vỉa hè ở Nha Trang ngon đỉnh chóp cho ai mê ẩm thực đường phố 

Kiến trúc của thành cổ Diên Khánh Khánh Hòa 

Thành cổ Diên Khánh Khánh Hòa có diện tích khoảng 36.000m2,  đây là một quần thể công trình kiến trúc quân sự đặc biệt được xây dựng theo kiểu Vauban, vốn là một hình mẫu thành quân sự tương đối phổ biến ở khu vực Tây Âu trong thế kỷ XVII, XVIII.

Khi mới xây dựng, thành được xây ở trên một khu đất trống với phần dáng nhô cao tựa như một lưng con rùa, ý nghĩa cho sự vững chãi và trường tồn. Ở phía bên ngoài là một hệ thống hào sâu ,hai bên có hai bậc thang để làm đường đi xuống. Ở các góc của thành cổ đều được đắp nhô ra ngoài, nhằm thuận tiện cho việc quan sát và mỗi gốc đều được đắp thành một khoảng đất rất rộng để thủ quân. Tại mỗi góc thành đều có một ụ đất cao khoảng 2m để làm nơi đặt súng hoặc đại bác được gọi là pháo đài góc. Đối với các công trình kiến trúc quân sự theo kiểu Vauban ở Tây Âu thì đây là một đặc điểm rất điển hình. 

Kiến trúc của thành cổ Diên Khánh Khánh Hòa tương đối đặc biệt, mặc dù có hình lục giác nhưng các cạnh lại không đều nhau. Ban đầu thành có 6 cửa, tuy nhiên qua những biến thiên của thời gian và tác động của các sự kiện lịch sử, hiện tại chỉ còn bốn cửa bao gồm cửa Đông, cửa Tây, cửa Tiền và cửa Hậu. Khu vực cửa Đông nằm ở đường 23/10 rẽ vào đường Lý Thường Kiệt, qua khu vực trường Phan Chu Trinh và trường Hoàng Hoa Thám,  sẽ gặp cửa Đông và từ cửa này có thể đi vào trung tâm của thị trấn Diên Khánh. Di chuyển thêm 700m bạn sẽ bắt gặp cửa Tây của thành cổ. 

Cửa Tiền của thành cổ nằm ở khu vực trục đường phía Nam của thị trấn Diên Khánh, cửa Hậu nằm sâu bên trong một con ngõ trên đường Nguyễn Bỉnh Khiêm. Trong khi ba cửa kia của thành cổ Diên Khánh Khánh Hòa đều nằm trên các trục đường giao thông đông đúc người qua lại thì cửa Hậu lại tọa lạc ở một khu vực tương đối hoang vắng, được bao phủ bởi cây cỏ hoang dại, mang đến một bầu không khí u tịch. 

Các khu vực cổng thành đều được xây bằng gạch nung với kích cỡ 4,5cm x 14 cm x 28cm, phía ngoài được trát vôi, vữa, vòm cuốn ở giữa có bề rộng 2,88 m và cao 2,44 m. Mặt ngoài của thành được xây kiểu thẳng đứng, bên trong có tường gạch cao 1,7 m và dài 5m, khu vực đường đi ở phía trên bờ thành có chiều rộng 5,35 m. 

Ở trên cổng thành của thành cổ Diên Khánh Khánh Hòa có xây lầu tự giác với bốn cửa mở ra bốn hướng, rộng khoảng 1,3 m, cao 2,5 m, mỗi cạnh là 3,3 m. Ở trên cùng có một cổ lầu được xây dựng với kiến trúc kiểu mái ngói uốn cong, lợp ngói âm dương cổ kính. Cổ lầu có chiều cao 4,1 m so với phần nền và hai bên lầu tự giác đều có lan can cao 0,85 cm. 

>> Xem thêm: Khám phá  tour du lịch Nha Trang hấp dẫn 

Nối liền với cổng thành Diên Khánh Khánh Hòa là hệ thống tường được đắp bằng đất, nằm thoai thoải ở phía bên trong. Hiện tại các đoạn tường thành này không còn được nối liền mạch, tuy nhiên theo các ghi chép thì tổng chiều dài tường thành hiện còn sót lại khoảng 1.656m với bề mặt rộng 5m và chiều cao 3 m. 

Ở khu vực bên ngoài tường thành là những hào nước có độ sâu từ 3m đến 5m, chiều rộng từ 20m đến 30m, kết hợp với đó là những hàng tre gai nằm ở trên tường, tạo thành một hệ thống phòng ngự bảo vệ thành vững chắc theo kiểu xưa. 

Khu vực nội thành của thành cổ Diên Khánh được xây dựng tựa như một kinh thành thu nhỏ, có đầy đủ các hạng mục công trình như hoàng cung, cột cờ, dinh Án Sát, dinh Tuần Vũ, dinh Lãnh Binh và ở phía dưới nữa là dinh Quan Tham Tri. Ở bên trong thành cũng có một dãy nhà kho lớn và nhà lao được xây bằng tường đá rất kiên cố. Hiện tại, các hạng mục ở bên trong thành cổ Diên Khánh Khánh Hòa cũng đã xuống cấp, dưới sự tác động của thời gian và sự phong hoá của điều kiện tự nhiên. 

Kinh nghiệm check-in thành cổ Diên Khánh Khánh Hòa 

Hướng dẫn di chuyển đến thành cổ Diên Khánh

Chỉ cách trung tâm của Thành phố Nha Trang 10 km nên thành cổ Diên Khánh Khánh Hòa là điểm check-in rất thuận tiện. Du khách có thể lựa chọn phương tiện đa dạng như xe máy, ô tô, taxi hoặc xe công nghệ tùy điểm xuất phát và nhu cầu. Nếu như xuất phát từ trung tâm thành phố Nha Trang, du khách có thể di chuyển đến thành cổ Diên Khánh theo lộ trình đường 23 tháng 10 đến thị trấn Diên Khánh, sau đó di chuyển đến đường Lý Tự Trọng và đi khoảng 500m nữa là sẽ check in được cổng Đông của thành cổ Diên Khánh. 

Vé thăm quan thành cổ Diên Khánh

Thành cổ Diên Khánh Khánh Hòa là địa điểm tham quan hoàn toàn miễn phí, chính vì vậy du khách có thể thoải mái check in mà không cần mua vé. Do đó, du khách đừng bỏ qua điểm đến này trong hành trình khám phá của mình khi đến với thị trấn Diên Khánh. 

Thời điểm check-in thành cổ Diên Khánh

Dù du lịch thành cổ Diên Khánh hay các địa điểm khác thì chọn thời điểm phù hợp cũng là một trong những điều quan trọng để chuyến vi vu của bạn trở nên thật trọn vẹn. Theo đó, thời gian lý tưởng để check-in là từ tháng 2 đến tháng 9, bởi lúc này là mùa khô thời tiết thuận lợi, ít có mưa nên bạn có thể tham quan, ngắm cảnh và check-in đều rất thuận tiện. 

Gợi ý điểm du lịch lân cận thành cổ Diên Khánh

Thị trấn Diên Khánh là nơi có bề dày lịch sử lâu đời với rất nhiều điểm đến hấp dẫn do đó, kết hợp với việc check in thành cổ Diên Khánh Khánh Hòa, du khách có thể tham quan một số điểm  du lịch nổi tiếng khác. 

- Chùa Thiên Lộc: Đây là một trong những ngôi cổ tự có lịch sử rất lâu đời, nằm ở một vị trí rất đắc địa. Mặt trước là dãy núi Chín Khúc bên cạnh là dòng sông Cạn nên cảnh sắc thiên nhiên hữu tình, thơ mộng là nơi tuyệt vời để du khách vãn cảnh và lễ chùa. 

- Văn miếu Diên Khánh: Văn Miếu này đã được xây dựng từ những năm 50 của thế kỉ XIX với bề dày lịch sử lâu đời, cũng là nơi chứng kiến nhiều sự kiện quan trọng. Hiện tại, nơi đây vẫn giữ được vẻ đẹp cổ kính và là địa điểm tham quan quen thuộc của nhiều du khách. 

- Chùa Bửu Long: Với lịch sử đã hơn 200 năm tuổi, ngôi chùa này là một trong những điểm đến hấp dẫn ở thị trấn Diên Khánh, tỉnh Khánh Hòa. Nơi đây không chỉ có kiến trúc đẹp, không gian thanh tịnh mà còn là điểm đến tâm linh đặc sắc, nơi diễn ra rất nhiều sự kiện tôn giáo quan trọng của địa phương.

Thành cổ Diên Khánh là một công trình kiến trúc cổ với vẻ đẹp độc đáo, thể hiện sự tài hoa của các bậc tiền nhân. Nơi đây cũng là một chứng nhân lịch sử quan trọng về một thời khẩn hoang, mở cõi và quá trình dựng nước và giữ nước của nhân dân tỉnh Khánh Hòa. Theo thời gian, mặc dù đã không còn nguyên vẹn nhưng thành cổ Diên Khánh Khánh Hòa vẫn luôn là một điểm nhấn, nơi mỗi người con Việt đều có thể tìm về để hiểu rõ hơn về nguồn cội, về những trầm tích văn hóa lịch sử từ thời cha ông dựng nước mở cõi. 

Hồng Thọ - dulichvietnam.com.vn 

Ảnh: Internet